Dokumentowanie wypowiedzi ustnych w postępowaniach cywilnych i karnych

Dokładne odtworzenie przebiegu rozmowy wymaga uwzględnienia wielu elementów, które w codziennym słuchaniu mogą pozostać niezauważone. Znaczenie mają nie tylko i wyłącznie same słowa, lecz też kolejność wypowiedzi, sposób reagowania rozmówców i fragmenty, w których kilka osób mówi równocześnie. Transkrypcje nagrań są wykorzystywane między innymi przy dokumentowaniu zebrań, rozmów telefonicznych, wywiadów, konsultacji a także materiałów związanych z różnymi postępowaniami.

Sposób przygotowania zapisu zależy przede wszystkim od jego przeznaczenia. Przeciwnie opracowuje się rozmowę, z której potrzebne są jedynie bardzo ważne ustalenia, a przeciwnie materiał wymagający zachowania pełnego brzmienia każdej wypowiedzi. W tym drugim przypadku nie należy usuwać powtórzeń, zmieniać szyku zdań ani poprawiać wypowiedzi tak, aby brzmiały bardziej formalnie. Nawet o ile rozmówca stosuje niepoprawnych konstrukcji językowych, ich zmiana może wpłynąć na charakter lub znaczenie wypowiedzi. Zapis tekstowy powinien zatem odzwierciedlać rzeczywisty przebieg rozmowy, a nie jej późniejszą, poprawioną wersję.

Jednym z trudniejszych etapów pracy jest ustalenie, które fragmenty nagrania można odtworzyć bez wątpliwości. Problemy ukazują się szczególnie przy słabej jakości dźwięku, nagraniach wykonywanych z wielkiej odległości a także rozmowach prowadzonych w miejscach publicznych. Dźwięki otoczenia mogą zagłuszać pojedyncze słowa, a niewyraźna wymowa utrudnia rozpoznanie końcówek i nazw własnych. W tak zaistniałych okolicznościach samo kilkukrotne odtworzenie pliku nie zawsze wystarcza (warto także zobaczyć: stenogram cennik). W pewnych sytuacjach konieczne jest sprawdzenie szerszego fragmentu, ponieważ dopiero wcześniejsze i późniejsze zdania pozwalają rozpoznać temat wypowiedzi. Nie oznacza to natomiast, że brakujące słowa można uzupełniać na bazie przypuszczeń. O ile tekst pozostaje nieczytelna, powinno się należycie oznaczyć taki fragment. Identyczna zasada dotyczy identyfikacji uczestników. Gdy nie ma pewności, kto zabrał głos, lepiej zastosować neutralne oznaczenie niż przypisać wypowiedź niewłaściwej osobie. Ma to znaczenie zwłaszcza w materiałach, w których poszczególne kwestie mogą być później analizowane oddzielnie.

W przypadku dokumentów stosowanych w sprawach prawnych szczególne znaczenie ma zgodność zapisu z oryginalnym materiałem. Transkrypcja do sądu powinna przedstawiać wypowiedzi w odpowiedniej kolejności, z zachowaniem rozróżnienia między uczestnikami rozmowy. Istotne jest też uwzględnienie krótkich reakcji, zaprzeczeń, potwierdzeń i pytań, które mogą mieć znaczenie dla odczytania całego dialogu. Nie należy własną pracą skracać wypowiedzi wyłącznie dlatego, że niektóre fragmenty wydają się powtarzalne lub niewiele ważne. W współzależności od celu dokumentu przydatne są znaczniki czasu wskazujące moment rozpoczęcia poszczególnych kwestii. Pozwalają one szybko znaleźć świetny fragment w nagraniu i porównać go z zapisem tekstowym. Stenogram może też zawierać oznaczenia przerw, niezrozumiałych słów czy wypowiedzi nakładających się na siebie. Należy jednak pamiętać, że szczegółowy zapis rozmowy nie jest tym samym co jej ocena prawna. Nie rozstrzyga własnymi siłami o wiarygodności uczestników ani o znaczeniu dowodowym przedstawionych treści. Sposób użycia takiego dokumentu zależy od założeń konkretnego postępowania.

Przy opracowywaniu materiałów audio bardzo często używa się programy automatycznie zamieniające mowę na tekst. Takie rozwiązania mogą tworzyć wstępną wersję dokumentu, jednakże ich wyniki nie za każdym razem odpowiadają rzeczywistej treści nagrania. Niedociągnięcia pojawiają się przy rozpoznawaniu nazwisk, nazw miejscowości, dat, kwot a także wyrazów o podobnym brzmieniu. Dodatkowym ograniczeniem jest trudność w prawidłowym rozdzielaniu wypowiedzi kilku osób, zwłaszcza gdy rozmówcy sobie przerywają. Z tego powodu samoczynnie wygenerowany tekst wymaga kontroli z oryginalnym plikiem. Warto zwrócić uwagę także na sposób zapisu liczb, skrótów i określeń fachowych, ponieważ ich nieprawidłowa interpretacja może prowadzić do zmiany sensu całego zdania. Osobnego podejścia wymagają nagrania wielojęzyczne, w których uczestnicy przechodzą z jednego języka na drugi albo używają obcojęzycznych nazw. Przygotowany dokument powinien zachowywać spójny układ, ale nie może upraszczać treści kosztem jej dokładności. Znaczenie ma także zgodność tekstu z w pewnych przypadkach trwania nagrania oraz prawidłowe oznaczenie wszystkich miejsc, w których odtworzenie wypowiedzi nie było możliwe.

Więcej: transkrypcja nagrań.